ABD, İran’a karşı ‘ekonomik D-Day’ için hazırlanıyor: ortaklara ikincil yaptırım uyarısı

ABD, İran’a karşı “ekonomik D-Day” olarak tanımlanan yeni yaptırımları bugün duyurmaya hazırlanıyor. Hedef, Tahran’ın kalan finansal ve ticari bağlantılarını kesmek ve hükümeti ekonomik olarak yalnız bırakmak.

Hazine Bakanı Scott Bessent, Financial Times’taki yazısında kampanyayı “bir hasma karşı şimdiye kadar yürütülmüş en büyük mali taarruz” diye niteledi ve hedefin Tahran’ı ekonomik olarak yalnız bırakmak olduğunu belirtti. Yönetimin, İran’ın uluslararası ticaret, bankacılık ve petrol piyasalarına erişimini sağlayan ülke, finans kurumu ve şirketlere kadar yaptırımları genişletmesi bekleniyor.

Bessent’in mesajı, Tahran’la iş yapan ortaklara da açık uyarıydı: “İran’ın kolaylaştırıcıları petrolünü satın alıyor ve taşıyor.” Devamında, “Tahran’a kalan her bağ, ülkelerin ve kurumların ekonomik dışlanmasını hızlandıracak” dedi. Washington’un ikincil yaptırımları agresif biçimde kullanmaya hazırlandığı, İran’dan petrol almayı veya Tahran’a para transferini sürdürenlerin Hazine’nin tam yaptırım gücüyle karşılaşabileceği belirtildi.

Başkan Donald Trump geçen hafta, İran’a destek veren ülke ve kurumları “muazzam ekonomik sonuçlar” konusunda uyarmış, yaklaşan hamleyi “ECONOMIC D-DAY” diye tanımlamıştı. Diplomasi tıkanmışken Beyaz Saray destekli yeni adımlar, Körfez’de daha geniş bir gerilim riskini de gündeme getiriyor.

Tahran ise ekonomik baskı sürerse Körfez’den petrol ihracatını tamamen durdurma tehdidinde bulundu. İran’ın Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi sekreteri Mohsen Rezaei pazar günü bu uyarıyı yaptı; ayrıca pazartesi günü yayınlanan duyuruda, İran’ın transit protokollerini ihlal eden gemilerin para cezası, alıkoyma veya müstakbel geçişlerde müsadereyle karşılaşabileceği bildirildi. İran Körfez Boğazı Otoritesi, yük sahiplerine kiralama öncesi kural ihlaliyle suçlanan gemilerin listesini kontrol etmeleri çağrısında bulundu ve kara listedekilerle iş birliği yapanların da listeye eklenebileceğini duyurdu.

Piyasalarda ilk tepki petrol fiyatlarında yukarı yönlü oldu; ancak Washington’daki açıklama öncesi kâr satışlarıyla hareket yumuşadı. Brent petrol erken işlemlerde varil başına 93,16 dolar seviyesinde, günlük 1,23 dolar (%1,3) düşüşte; ABD West Texas Intermediate 85,70 dolar ile 1,36 dolar (%1,6) geriledi. Yatırımcılar, yaptırımların kapsamı ve Hürmüz’den sevkiyata olası etkilerine dair daha net tabloyu bekliyor.

Gerilim, İran iç siyasetinde de ayrışmaları görünür kılıyor. Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Tahran’ın süresiz savaş halinde kalamayacağını söylemiş ve haziranda Washington’la varılan anlaşmayı savunmuştu; ancak takip eden temaslar tıkandı. Yılların yaptırımları, yüksek enflasyon, zayıflayan para birimi ve yapısal sorunlarla yıpranan ekonomi, savaşın altyapıya ve üretime verdiği zararlarla daha da baskı altında.

Washington, İran’ın döviz, petrol geliri ve uluslararası finans erişimini hedefleyen ilave baskının Tahran’ı müzakere masasına zorlayacağını hesaplıyor. Buna karşılık İran, yaptırımlar altında petrol satışı, döviz temini ve ticareti sürdürebilmek için geniş ağlar kurdu; bu yüzden kampanyanın başarısı üçüncü ülkelerin uyumuna bağlı olacak. Çin’in küresel petrol ticaretindeki rolü nedeniyle kritik görüldüğü, Pekin’in ise yaptırım stratejisine mesafeli durduğu aktarılıyor. Bu arada Pakistan Genelkurmay Başkanı Asim Munir’in bugün Tahran’ı ziyaret ederek bölgesel barış ve ABD-İran diplomasisini canlandırma çabalarına odaklanması bekleniyor.